Η αόρατη προπαγάνδα
Η ισχυρότερη επιρροή είναι εκείνη που θεωρούμε δική μας σκέψη.
Η προπαγάνδα έχει συνδεθεί στη συλλογική μνήμη με αφίσες, συνθήματα, πολιτικούς λόγους και κρατικά μέσα ενημέρωσης. Αυτή, όμως, είναι η εύκολα αναγνωρίσιμη μορφή της.
Η πραγματικά αποτελεσματική προπαγάνδα είναι πολύ πιο διακριτική. Δεν χρειάζεται να σου πει τι να πιστέψεις. Δημιουργεί το περιβάλλον μέσα στο οποίο θα καταλήξεις μόνος σου να πιστέψεις αυτό που επιθυμεί.
Εδώ βρίσκεται και η διαφορά της από την απλή παραπλάνηση.
Η παραπλάνηση επιχειρεί να επηρεάσει αυτό που βλέπεις.
Η προπαγάνδα επιχειρεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεις αυτό που βλέπεις.
Και αυτό είναι πολύ ισχυρότερο.
Η προπαγάνδα δεν χρειάζεται πάντοτε ψέματα. Μπορεί να χρησιμοποιήσει απολύτως πραγματικά γεγονότα, επιλέγοντας, όμως, ποια θα προβληθούν, ποια θα επαναληφθούν και ποια θα περάσουν σχεδόν απαρατήρητα.
Έτσι, δεν κατασκευάζεται απαραίτητα μια ψεύτικη πραγματικότητα. Κατασκευάζεται μια επιλεγμένη πραγματικότητα.
Καθοριστικό ρόλο παίζει η επανάληψη.
Μπορεί να αμφισβητήσουμε μια ιδέα την πρώτη φορά που την ακούμε. Όταν, όμως, την ακούμε συνεχώς, από διαφορετικές πηγές και με διαφορετικές διατυπώσεις, αρχίζει σταδιακά να αποκτά την όψη του αυτονόητου.
Και τότε συμβαίνει κάτι ακόμη σημαντικότερο: η ιδέα παύει να φαίνεται ότι προήλθε από κάπου. Αρχίζουμε να τη θεωρούμε δική μας.
Η προπαγάνδα αξιοποιεί επίσης το συναίσθημα. Φόβο, θυμό, ελπίδα, υπερηφάνεια, ανασφάλεια, ακόμη και την ανάγκη να ανήκουμε κάπου.
Γιατί ο άνθρωπος πολύ συχνά αισθάνεται πρώτα και στη συνέχεια αναζητά επιχειρήματα που δικαιολογούν αυτό που ήδη αισθάνθηκε. Εκεί βρίσκεται η πραγματική της δύναμη.
Για τον επαγγελματία της ασφάλειας, λοιπόν, η πληροφορία δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο ως αληθής ή ψευδής. Πρέπει να εξετάζεται και μέσα από ερωτήματα όπως:
- Ποιος επέλεξε να τη φέρει μπροστά μου;
- Γιατί τώρα;
- Γιατί με αυτή τη διατύπωση;
- Ποιο συναίσθημα προκαλεί;
- Τι επαναλαμβάνεται συνεχώς;
- Και κυρίως, ποιο πλαίσιο σκέψης προσπαθεί να δημιουργήσει;
Γιατί η υψηλότερη μορφή προπαγάνδας δεν είναι να σου επιβάλει μια άποψη. Είναι να καθορίσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα σχηματίσεις τη δική σου.
Και όταν αυτό επιτευχθεί, η επιρροή γίνεται σχεδόν αόρατη.
Δεν χρειάζεται πλέον κάποιος να σου πει τι να σκεφτείς. Έχει ήδη επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεσαι.