Όταν ο φόβος αποκτά πρόσωπο.
Η απειλή δεν είναι πάντοτε φανταστική. Υπάρχουν πραγματικοί αντίπαλοι, συγκρούσεις και κίνδυνοι. Άλλο, όμως, η αναγνώριση μιας απειλής και άλλο η κατασκευή της εικόνας του εχθρού.
Η προπαγάνδα δίνει στον φόβο πρόσωπο, όνομα, ομάδα ή ιδεολογία. Δημιουργεί δύο στρατόπεδα: «Εμείς» και «Αυτοί». Ο αντίπαλος απλοποιείται, χάνει τις αποχρώσεις του και σταδιακά μετατρέπεται σε εξήγηση για κάθε πρόβλημα.
Όταν, όμως, ο εχθρός υπερτιμάται ή υποτιμάται, χάνεται η αντικειμενική εκτίμηση του πραγματικού κινδύνου.
Ο κοινός εχθρός συσπειρώνει. Ενώνει ομάδες, δικαιολογεί αποφάσεις και μπορεί να μετατραπεί σε ισχυρό εργαλείο διοίκησης και ελέγχου. Για να λειτουργήσει αυτός ο μηχανισμός, δεν χρειάζεται πάντα ο εχθρός να επιτίθεται. Αρκεί να παραμένει απειλητικός.
Το κρίσιμο σημείο έρχεται όταν παύουμε να κρίνουμε τον αντίπαλο για όσα κάνει και αρχίζουμε να τον καταδικάζουμε για αυτό που είναι.
Η ορθολογική προσέγγιση απαιτεί δύο απλές ερωτήσεις:
- Ποια είναι τα πραγματικά στοιχεία;
- Ποιος ωφελείται από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται ο εχθρός;
Γιατί η ισχυρότερη κατασκευή του εχθρού δεν είναι εκείνη που μας λέει ποιον να φοβόμαστε.
Είναι εκείνη που μας κάνει να πιστεύουμε ότι τον επιλέξαμε μόνοι μας.