Όταν το ψέμα δεν χρειάζεται να κρύψει την αλήθεια, αρκεί να μας κάνει να κοιτάξουμε αλλού.
Η παραπλάνηση είναι μία από τις αρχαιότερες μορφές ισχύος. Στον πόλεμο, στις επιχειρήσεις πληροφοριών, στην πολιτική, στην οικονομία, αλλά και στην καθημερινή ζωή, ο αποτελεσματικότερος τρόπος να προστατεύσεις κάτι δεν είναι πάντοτε να το κρύψεις. Μερικές φορές αρκεί να στρέψεις την προσοχή αλλού.
Αυτή είναι η ουσιαστική διαφορά μεταξύ απόκρυψης και παραπλάνησης.
Η απόκρυψη λέει: «Δεν θέλω να δεις».
Η παραπλάνηση λέει: «Θέλω να δεις αυτό που επέλεξα εγώ».
Και αυτό είναι πολύ ισχυρότερο.
Η αποτελεσματική παραπλάνηση σπάνια αποτελείται αποκλειστικά από ψέματα. Συνήθως περιέχει αρκετή αλήθεια ώστε να γίνει πιστευτή: ένα πραγματικό γεγονός, ένα αυθεντικό έγγραφο, μια πληροφορία που μπορεί να επιβεβαιωθεί. Γύρω από αυτόν τον πραγματικό πυρήνα χτίζεται η λανθασμένη αφήγηση.
Ο παρατηρητής επιβεβαιώνει ορισμένα στοιχεία και αρχίζει να εμπιστεύεται τα υπόλοιπα. Δεν του επέβαλες το συμπέρασμα. Τον οδήγησες να το κατασκευάσει μόνος του.
Υπάρχει, όμως, και ο θόρυβος.
Δεκάδες θεωρίες, φήμες, υπερβολές, μισές αλήθειες και αντικρουόμενες πληροφορίες μπορούν να κάνουν την πραγματική πληροφορία σχεδόν αδύνατο να διακριθεί. Μερικές φορές, λοιπόν, ο καλύτερος τρόπος να εξαφανίσεις μια αλήθεια δεν είναι να την απαγορεύσεις, αλλά να την τοποθετήσεις ανάμεσα σε εκατό ανοησίες.
Και η παραπλάνηση δεν χρειάζεται πάντοτε να μας πείσει. Αρκεί να μας κάνει να αμφιβάλλουμε. Η αμφιβολία προκαλεί καθυστέρηση, η καθυστέρηση δυσκολεύει την απόφαση και, σε ένα περιβάλλον κινδύνου, ο χρόνος αποτελεί επιχειρησιακό πλεονέκτημα.
Η υψηλότερη μορφή παραπλάνησης, όμως, είναι να γνωρίζεις τι θέλει ήδη να πιστέψει ο άλλος. Να κατανοείς τους φόβους, τις προκαταλήψεις, τις φιλοδοξίες και τις βεβαιότητές του. Του δίνεις μερικά κατάλληλα στοιχεία και αφήνεις τον ίδιο να συμπληρώσει τα υπόλοιπα.
Εδώ αρχίζει και η πραγματική ασφάλεια.
Ασφάλεια δεν είναι μόνο κάμερες, φύλακες, συναγερμοί και διαδικασίες. Είναι πρωτίστως ικανότητα ορθής αντίληψης της πραγματικότητας.
Ο επαγγελματίας της ασφάλειας οφείλει να αναρωτιέται:
- Τι γνωρίζω πραγματικά και τι απλώς υποθέτω;
- Ποια πληροφορία μπορώ να επιβεβαιώσω;
- Γιατί έφτασε σε εμένα;
- Ποιος ωφελείται εάν την πιστέψω;
- Και κυρίως, τι δεν κοιτάζω αυτή τη στιγμή;
Γιατί η μεγαλύτερη επιτυχία της παραπλάνησης δεν είναι να σε κάνει να πιστέψεις ένα ψέμα. Είναι να σε κάνει να κοιτάζεις προς τη λάθος κατεύθυνση, ενώ η πραγματική ενέργεια εξελίσσεται αλλού.
Και τότε ο αντίπαλος δεν χρειάζεται πλέον να κρυφτεί. Έχει καταφέρει κάτι αποτελεσματικότερο: να ελέγξει το βλέμμα σου.
Συνεχίζεται…